Jak rozpoznać fałszywe banknoty?

Fałszywe banknoty rozpoznasz w kilka sekund metodą NBP „Dotknij, Popatrz, Przechyl”. Sprawdź wypukłości druku, zabezpieczenia widoczne pod światło oraz elementy zmieniające wygląd po przechyleniu. Jeśli nadal masz wątpliwości, nie płać takim banknotem ani go nie rozmieniaj. Zgłoś się do banku lub na policję. Samo nieświadome posiadanie falsyfikatu nie jest przestępstwem, ale świadome przekazanie go dalej może mieć poważne konsekwencje.

Jak szybko sprawdzić polski banknot?

Weryfikacja autentyczności banknotu jest normalną czynnością i masz prawo dokładnie obejrzeć gotówkę przed jej przyjęciem. NBP zaleca sprawdzanie kilku zabezpieczeń, ponieważ pojedynczy element może być trudny do oceny, zwłaszcza gdy banknot jest zużyty.

Dotknij – sprawdź wypukłości

Autentyczny banknot nie przypomina całkowicie gładkiej kartki. Elementy wykonane drukiem stalorytniczym są wyczuwalne pod palcem. Na przedniej stronie sprawdź przede wszystkim portret władcy, cyfrowe oznaczenie nominału, napis „Narodowy Bank Polski”, godło Rzeczypospolitej Polskiej, podpisy oraz oznaczenie dla osób niewidomych.

Na odwrocie wypukłe mogą być między innymi główny element grafiki, słowne i cyfrowe oznaczenie nominału, napis „Narodowy Bank Polski” oraz pas u dołu banknotu. Podejrzanie gładki, zbyt miękki, bardzo cienki lub nietypowo sztywny papier powinien skłonić do dalszej kontroli. W przypadku mocno zniszczonego banknotu część wypukłości może być starta, dlatego sprawdź także mniej zużyte fragmenty.

Popatrz – użyj światła

Przyłóż banknot do światła. Na niezadrukowanym polu powinien pojawić się wielotonowy znak wodny przedstawiający wizerunek władcy oraz cyfrowe oznaczenie nominału. Znak wodny jest częścią struktury papieru, a nie zwykłym nadrukiem. W falsyfikacie może być nieobecny, jednolity, niewyraźny albo nadrukowany na powierzchni.

Pod światło sprawdź także nitkę zabezpieczającą. Powinna tworzyć spójny element w papierze i zawierać cyfrowe oznaczenie nominału oraz skrót „ZŁ”. Obejrzyj również druk uzupełniający, czyli recto-verso. Fragmenty znajdujące się po obu stronach banknotu powinny dokładnie się spasować i utworzyć pełny obraz.

Przechyl – obserwuj zmianę

Poruszaj banknotem i zmieniaj kąt patrzenia. W zależności od nominału możesz zobaczyć zmianę barwy lub przełączanie się między oznaczeniem nominału a koroną. Przykładowo na banknocie 50 zł korona zmienia się w stylizowaną literę „K”, a na banknocie 100 zł rozeta płynnie przechodzi z koloru złotego w zielony.

Na banknotach 200 zł i 500 zł zmiana wyglądu może obejmować także wrażenie ruchu wzoru zabezpieczającego. Zmodernizowane banknoty poszczególnych nominałów mogą mieć różne rozwiązania, dlatego najlepiej porównywać podejrzany egzemplarz z banknotem tego samego nominału, którego autentyczność nie budzi wątpliwości. Dodatkowe zabezpieczenia, takie jak mikrodruki lub elementy widoczne w świetle UV, mogą wymagać lupy albo specjalnej lampy, ale do wstępnej oceny zwykle wystarczą trzy podstawowe kroki.

Co zrobić, gdy masz podejrzany banknot?

Nie próbuj samodzielnie rozstrzygać sprawy przez przekazanie gotówki kolejnej osobie. Zabezpiecz banknot i przypomnij sobie, gdzie oraz kiedy go otrzymałeś. Następnie wykonaj te czynności:

• Zachowaj spokój – samo nieświadome znalezienie się falsyfikatu w portfelu nie oznacza popełnienia przestępstwa.
• Nie wprowadzaj banknotu do obrotu – nie płać nim, nie rozmieniaj go i nie przekazuj go nikomu w prezencie.
• Zgłoś sprawę – udaj się do banku albo najbliższej jednostki policji i przekaż informacje o okolicznościach otrzymania banknotu.

Bank może przyjąć banknot do sprawdzenia, a właściwa ekspertyza może wymagać przekazania go do Narodowego Banku Polskiego. Jeśli okaże się autentyczny, powinien zostać zwrócony. W przypadku potwierdzenia falsyfikatu banknot jest zatrzymywany i nie otrzymasz jego równowartości. Odbierz potwierdzenie przekazania gotówki do weryfikacji.

Nie próbuj „pozbyć się” problemu w innym sklepie. Poinformuj także policję, skąd masz banknot, ponieważ ta informacja może pomóc ustalić źródło fałszerstwa.

Jakie są konsekwencje prawne?

Art. 310 Kodeksu karnego dotyczy między innymi podrabiania, przerabiania oraz puszczania w obieg fałszywych pieniędzy. Świadome przekazanie falsyfikatu jako prawdziwego banknotu może skutkować karą pozbawienia wolności do 10 lat. Art. 312 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność także za puszczenie w obieg otrzymanego wcześniej fałszywego znaku pieniężnego, gdy sprawca wie, że jest on podrobiony.

Inaczej wygląda sytuacja osoby, która otrzymała banknot w dobrej wierze i dopiero później zauważyła nieprawidłowości. Nieświadome posiadanie nie jest tym samym co świadome wprowadzanie falsyfikatu do obrotu. Najbezpieczniejszym działaniem jest niezwłoczne zgłoszenie sprawy w banku lub na policji.

Uszkodzony albo wyblakły banknot również nie musi być fałszywy. Wytarty druk może utrudniać ocenę zabezpieczeń, dlatego w takiej sytuacji nie opieraj się wyłącznie na wyglądzie. Bank może sprawdzić autentyczność zużytej gotówki i wskazać możliwość jej wymiany.

Sprawdź banknot dotykiem, pod światło i po przechyleniu. Jeśli choć kilka zabezpieczeń nie działa tak, jak powinno, nie przekazuj go dalej – oddaj go do weryfikacji w banku albo zgłoś na policję.

Artykuł nie stanowi porady prawnej i ma charakter wyłącznie informacyjny. W sprawie konkretnego zdarzenia skontaktuj się z bankiem, Policją lub prawnikiem.