Estoński CIT – warunki, jakie trzeba spełnić, aby skorzystać

Estoński CIT mogą wybrać spółki, które spełniają jednocześnie warunki dotyczące formy prawnej, struktury właścicielskiej, przychodów, zatrudnienia i rozliczeń rachunkowych. Zawiadomienie ZAW-RD trzeba złożyć do końca pierwszego miesiąca roku podatkowego, w którym spółka chce rozpocząć opodatkowanie ryczałtem. Sprawdź, jak przygotować się do wyboru tej formy opodatkowania.

Na czym polega estoński CIT?

Estoński CIT to potoczna nazwa ryczałtu od dochodów spółek. W tym modelu podatek dochodowy co do zasady nie jest płacony na bieżąco od wypracowanego zysku. Obowiązek podatkowy pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy zysk zostaje wypłacony wspólnikom albo środki spółki są wykorzystywane w sposób traktowany przez przepisy jako dystrybucja zysku.

Spółka nie wpłaca miesięcznych zaliczek na CIT od bieżącego wyniku. Zatrzymany zysk może pozostać w przedsiębiorstwie i zostać przeznaczony na inwestycje, finansowanie działalności lub rozwój. Nie oznacza to jednak całkowitego braku opodatkowania wszystkich operacji – podatkiem mogą zostać objęte między innymi ukryte zyski oraz wydatki niezwiązane z działalnością gospodarczą.

Estoński CIT odracza opodatkowanie zysku do momentu jego dystrybucji, ale nie wyłącza podatku od świadczeń uznanych za ukryte zyski ani od wydatków niezwiązanych z działalnością gospodarczą.

Kto może wybrać estoński CIT?

Ryczałt od dochodów spółek jest dostępny dla podmiotów mających siedzibę lub zarząd w Polsce i podlegających w Polsce opodatkowaniu od całości swoich dochodów. Spółka musi działać w jednej z form wskazanych w ustawie o CIT:

• spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,
• spółki akcyjne,
• proste spółki akcyjne,
• spółki komandytowe,
• spółki komandytowo-akcyjne.

Sama forma prawna nie wystarczy. Wszystkie warunki ustawowe muszą być spełnione łącznie. Nawet niewielkie odstępstwo, na przykład udział innej spółki w strukturze właścicielskiej albo brak wymaganego poziomu zatrudnienia, może uniemożliwić wejście w ten model lub spowodować utratę prawa do ryczałtu.

Jakie warunki trzeba spełnić?

Struktura przychodów

W poprzednim roku podatkowym mniej niż 50% przychodów z działalności, razem z należnym VAT, może pochodzić z określonych źródeł pasywnych. Ograniczenie obejmuje przychody:

• z wierzytelności,
• z odsetek i pożytków od pożyczek,
• z odsetkowej części rat leasingowych,
• z poręczeń i gwarancji,
• z praw autorskich i praw własności przemysłowej,
• ze zbycia lub realizacji praw z instrumentów finansowych,
• z transakcji z podmiotami powiązanymi, jeżeli nie tworzą one ekonomicznej wartości dodanej albo tworzą ją w znikomym zakresie.

Ostatni punkt wymaga analizy rzeczywistego przebiegu transakcji. Sama obecność podmiotu powiązanego nie wyklucza estońskiego CIT. Ryzyko pojawia się wtedy, gdy transakcja ma charakter sztuczny, nie jest potrzebna gospodarczo albo służy głównie przesunięciu środków.

Zatrudnienie

Standardowo spółka powinna zatrudniać co najmniej 3 osoby fizyczne na podstawie umowy o pracę, w przeliczeniu na pełne etaty. Zatrudnienie należy utrzymywać przez co najmniej 300 dni w roku podatkowym, a gdy rok podatkowy nie obejmuje kolejnych 12 miesięcy kalendarzowych – przez co najmniej 82% dni tego roku.

Do wymaganego poziomu nie wlicza się udziałowców, akcjonariuszy ani wspólników. Możliwe jest jednak wykorzystanie kilku umów w niepełnym wymiarze, jeżeli łącznie odpowiadają trzem pełnym etatom. Przepisy nie przewidują maksymalnego poziomu zatrudnienia, więc większa liczba pracowników nie stanowi przeszkody.

Warunek można również spełnić przez zatrudnienie co najmniej trzech osób na podstawie umów innych niż umowa o pracę, na przykład umów zlecenia. W takim wariancie spółka musi być płatnikiem PIT albo składek ZUS w związku z wypłatą wynagrodzeń, a miesięczne wydatki na te osoby muszą odpowiadać co najmniej trzykrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw.

Nie należy automatycznie łączyć obu metod. Zatrudnienie dwóch pracowników na etacie i jednej osoby na umowie zlecenia może nie spełnić warunku, jeżeli nie są jednocześnie spełnione odrębne wymogi przewidziane dla każdej z tych podstaw zatrudnienia. Możliwe jest natomiast stosowanie obu form równolegle, gdy spółka spełnia wymagania dotyczące każdej z nich.

Preferencje dla małych podatników

Mały podatnik może skorzystać z łagodniejszych zasad dotyczących zatrudnienia. W pierwszym roku opodatkowania ryczałtem wystarczy co najmniej jedna osoba na pełnym etacie przez wymagany okres albo jedna osoba zatrudniona na innej podstawie, przy spełnieniu wymogu dotyczącego wynagrodzenia. W kolejnych latach trzeba osiągnąć standardowy poziom zatrudnienia.

Status małego podatnika ustala się na podstawie przychodów ze sprzedaży razem z należnym VAT za poprzedni rok podatkowy. Limit odpowiada równowartości 2 mln euro.

Preferencje dla nowych spółek

Podatnik rozpoczynający działalność nie musi spełniać standardowego warunku zatrudnienia w roku rozpoczęcia działalności oraz w dwóch kolejnych latach podatkowych. Od drugiego roku powinien jednak zwiększać zatrudnienie o co najmniej jeden pełny etat rocznie, aż do osiągnięcia poziomu trzech etatów.

Przykładowo, spółka może rozpocząć działalność bez pracowników, następnie zatrudnić jedną osobę w drugim roku, dwie osoby w trzecim i osiągnąć trzy etaty w czwartym roku. W okresie przejściowym nie stosuje się wymogu 300 dni w taki sam sposób jak przy standardowym warunku zatrudnienia.

Preferencja dotyczy zatrudnienia na umowie o pracę. Jeżeli spółka opiera się wyłącznie na umowach cywilnoprawnych, powinna od początku spełniać wymagania właściwe dla tej formy, w tym dotyczące liczby osób i poziomu wynagrodzeń.

Prosta struktura właścicielska

Udziałowcami, akcjonariuszami lub wspólnikami spółki mogą być wyłącznie osoby fizyczne. Struktura może obejmować kilka osób, ale niedopuszczalny jest udział innej spółki jako wspólnika, nawet jeżeli posiada ona niewielki pakiet udziałów.

Ograniczenie obejmuje także osoby mające określone prawa majątkowe związane z możliwością otrzymania świadczenia jako fundator lub beneficjent fundacji, trustu albo innego stosunku powierniczego. Przepisy przewidują szczególne rozwiązania dotyczące fundacji rodzinnej, dlatego strukturę właścicielską warto sprawdzić przed złożeniem zawiadomienia.

Brak inwestycji kapitałowych

Spółka korzystająca z estońskiego CIT nie może posiadać udziałów ani akcji w innych spółkach. Ograniczenie dotyczy również:

• tytułów uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych,
• udziałów w instytucjach wspólnego inwestowania,
• ogółu praw i obowiązków w spółkach niebędących osobami prawnymi,
• innych praw majątkowych związanych ze świadczeniami od fundacji, trustów lub podobnych struktur.

Sprawozdawczość finansowa

W okresie opodatkowania ryczałtem spółka nie może sporządzać sprawozdań finansowych zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości. Nadal musi prowadzić księgi rachunkowe w sposób pozwalający ustalić wynik finansowy netto zgodnie z ustawą o rachunkowości.

Kto nie może korzystać z estońskiego CIT?

Ustawodawca wyłączył z tego modelu określone grupy podatników. Estońskiego CIT nie wybiorą między innymi:

• przedsiębiorstwa finansowe, takie jak banki lub SKOK-i,
• instytucje pożyczkowe,
• podatnicy korzystający z preferencji związanych ze specjalną strefą ekonomiczną lub decyzją o wsparciu,
• podmioty znajdujące się w upadłości albo likwidacji,
• spółki powstałe w wyniku połączenia lub podziału, w okresie ustawowej karencji,
• podmioty utworzone z wykorzystaniem aportu przedsiębiorstwa, zorganizowanej części przedsiębiorstwa lub składników majątku o wartości przekraczającej równowartość 10 000 euro.

Ograniczenia obejmują również spółki podzielone przez wydzielenie albo wyodrębnienie. W takich przypadkach czasowe wyłączenie trwa co najmniej 24 miesiące, licząc zgodnie z regułami właściwymi dla danej reorganizacji. Samo przekształcenie w inną spółkę handlową nie powoduje takiego czasowego zakazu, ale może wiązać się z rozliczeniem dochodu z przekształcenia.

Jak zgłosić wybór estońskiego CIT?

Wybór ryczałtu zgłasza się na formularzu ZAW-RD. Dokument składa się do właściwego naczelnika urzędu skarbowego najpóźniej do końca pierwszego miesiąca pierwszego roku podatkowego, w którym spółka ma być opodatkowana estońskim CIT.

Jeżeli spółka ma rozpocząć opodatkowanie od 1 stycznia, terminem będzie co do zasady koniec stycznia. Zawiadomienie składa się do urzędu właściwego dla siedziby spółki, chyba że podatnik podlega wyspecjalizowanemu urzędowi skarbowemu z uwagi na poziom przychodów.

W przypadku przychodów przekraczających równowartość 3 mln euro właściwy może być jeden z wyspecjalizowanych urzędów skarbowych. Przy przychodach przekraczających równowartość 50 mln euro właściwość przypada Pierwszemu Mazowieckiemu Urzędowi Skarbowemu w Warszawie.

Możliwe jest wejście w estoński CIT w trakcie roku podatkowego. Wtedy na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego pierwszy miesiąc opodatkowania trzeba zamknąć księgi rachunkowe i sporządzić sprawozdanie finansowe zgodnie z przepisami o rachunkowości. W praktyce oznacza to zakończenie dotychczasowego roku podatkowego i rozpoczęcie nowego okresu rozliczeń.

Na jak długo wybiera się ryczałt?

Estoński CIT wybiera się na 4 kolejne lata podatkowe. Jeżeli spółka nie złoży informacji o rezygnacji, opodatkowanie zostanie automatycznie przedłużone na następne cztery lata.

Rezygnację można złożyć z końcem dowolnego roku podatkowego. Informację o rezygnacji wykazuje się w deklaracji składanej za odpowiedni rok. Przed podjęciem decyzji warto sprawdzić, czy wcześniejsze wyjście nie wpłynie na rozliczenie korekty wstępnej lub innych dochodów związanych z zakończeniem ryczałtu.

Jakie są stawki estońskiego CIT?

Ryczałt wynosi:

• 10% podstawy opodatkowania dla małych podatników i podatników rozpoczynających działalność,
• 20% podstawy opodatkowania dla pozostałych podatników.

Wypłata dywidendy podlega opodatkowaniu PIT według stawki 19%. Wspólnik może jednak pomniejszyć swój podatek o część CIT zapłaconego przez spółkę. Odliczenie wynosi 90% podatku spółki przypadającego na wspólnika w przypadku małego podatnika oraz 70% w przypadku pozostałych spółek.

Dla porównania, łączne opodatkowanie w klasycznym CIT wynosi około 26,29% przy stawce CIT 9% oraz około 34,39% przy stawce CIT 19%. Rzeczywiste obciążenie zależy jednak od rodzaju wypłat, statusu spółki i występowania ukrytych zysków.

Co podlega opodatkowaniu?

Ryczałtem może zostać objęty nie tylko zysk podzielony między wspólników. Podatek dotyczy także świadczeń, które ekonomicznie przypominają wypłatę zysku, oraz wydatków niemających związku z działalnością gospodarczą.

Do ukrytych zysków mogą należeć w szczególności:

• pożyczki udzielone wspólnikowi lub podmiotowi powiązanemu wraz z odsetkami i opłatami,
• darowizny, prezenty i wydatki reprezentacyjne,
• świadczenia na rzecz fundacji prywatnej lub rodzinnej,
• nadwyżka wartości rynkowej transakcji ponad ustaloną cenę,
• zysk przeznaczony na podwyższenie kapitału zakładowego,
• wynagrodzenia lub świadczenia związane z umorzeniem udziałów albo zmniejszeniem udziału kapitałowego.

Osobną kategorię stanowią wydatki niezwiązane z działalnością gospodarczą, na przykład sankcyjne grzywny, odsetki od zaległości podatkowych lub prywatne wykorzystanie składników majątku spółki. Przy samochodach osobowych i innych środkach transportu wykorzystywanych zarówno służbowo, jak i prywatnie, opodatkowaniu może podlegać 50% wydatków i odpisów amortyzacyjnych.

W estońskim CIT podatek może powstać także bez formalnej wypłaty dywidendy, jeżeli spółka przekazuje świadczenia wspólnikom lub finansuje wydatki niezwiązane z działalnością gospodarczą.

Jak rozlicza się podatek?

Spółka składa elektroniczną deklarację CIT-8E do końca trzeciego miesiąca roku podatkowego następującego po roku rozliczeniowym. Do deklaracji dołącza się odpowiednie załączniki, w tym CIT/EZ, jeżeli są wymagane.

Termin zapłaty zależy od rodzaju dochodu. Ryczałt od ukrytych zysków i wydatków niezwiązanych z działalnością gospodarczą wpłaca się do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu wypłaty lub poniesienia wydatku. Podatek od podzielonego zysku co do zasady rozlicza się do końca trzeciego miesiąca następnego roku podatkowego.

W estońskim CIT nie ustala się podatkowych kosztów uzyskania przychodów ani miesięcznych zaliczek od bieżącego dochodu w sposób typowy dla klasycznego CIT. Księgi rachunkowe muszą jednak prawidłowo odzwierciedlać wynik finansowy oraz operacje gospodarcze.

Kiedy można stracić prawo do ryczałtu?

Utrata prawa do estońskiego CIT może nastąpić między innymi w razie:

• niespełnienia któregokolwiek z warunków ustawowych,
• złożenia informacji o rezygnacji,
• nieprowadzenia ksiąg rachunkowych albo prowadzenia ich w sposób uniemożliwiający ustalenie wyniku netto,
• przejęcia innego podmiotu w wyniku połączenia lub podziału,
• otrzymania przedsiębiorstwa albo zorganizowanej części przedsiębiorstwa jako wkładu niepieniężnego, jeżeli przepisy wyłączają takie działanie.

Co do zasady utrata prawa działa na przyszłość – spółka rozlicza rok, w którym naruszyła warunek, na zasadach estońskiego CIT, a od kolejnego roku przechodzi na klasyczny CIT. Szczegółowe skutki zależą jednak od rodzaju naruszenia i przeprowadzonych operacji.

Po utracie prawa ponowny wybór ryczałtu jest możliwy nie wcześniej niż po upływie 36 miesięcy następujących po roku, w którym spółka utraciła prawo do tej formy opodatkowania.

Jak sprawdzić gotowość spółki?

Przed złożeniem ZAW-RD warto przeanalizować wszystkie obszary, które mogą wpłynąć na prawo do ryczałtu:

1. zweryfikuj formę prawną i rezydencję podatkową spółki,
2. sprawdź skład wspólników oraz prawa majątkowe związane z fundacjami i trustami,
3. przeanalizuj strukturę przychodów z poprzedniego roku,
4. ustal, czy spółka nie posiada udziałów, akcji lub praw w innych podmiotach,
5. przelicz zatrudnienie i zweryfikuj podstawy wypłaty wynagrodzeń,
6. sprawdź sposób sporządzania sprawozdań finansowych,
7. przeanalizuj planowane pożyczki, świadczenia dla wspólników i wydatki prywatne,
8. ustal właściwy urząd skarbowy i termin złożenia ZAW-RD.

Najwięcej problemów w praktyce powodują wymóg zatrudnienia, transakcje z podmiotami powiązanymi oraz świadczenia na rzecz wspólników. Wątpliwości dotyczące konkretnej struktury warto rozstrzygnąć przed rozpoczęciem opodatkowania, ponieważ późniejsza korekta może wymagać dodatkowych rozliczeń rachunkowych i podatkowych.