Na którym miejscu jest Polska pod względem PKB?

Myślisz, że Polska wciąż jest „krajem na dorobku”? Z tego tekstu dowiesz się, na którym miejscu jesteśmy pod względem PKB i jak wygląda to na tle świata. Zobaczysz też, dlaczego samo PKB nie wystarczy, żeby opisać poziom życia w naszym kraju.

Na którym miejscu jest Polska pod względem PKB?

Według najnowszych porównawczych danych Banku Światowego za 2023 r. Polska jest 21. gospodarką świata pod względem nominalnego PKB. Wartość naszego produktu krajowego brutto wynosi około 810 mld dolarów, co plasuje nas tuż za najbogatszymi państwami globu. To już poziom dużej, liczącej się gospodarki, a nie peryferyjnego rynku.

Co ważne, tym wynikiem Polska wyprzedziła takie kraje jak Szwecja, Belgia, Irlandia, Izrael, Austria, Norwegia czy Zjednoczone Emiraty Arabskie. Te państwa kojarzą się z bardzo wysokim standardem życia, ale są po prostu znacznie mniej ludne. Polska, z populacją około 38 mln mieszkańców, generuje łącznie większą wartość gospodarki niż wiele z nich.

Międzynarodowe prognozy, w tym MFW, wskazują, że w 2024 r. polskie PKB liczone w dolarach może przekroczyć 1 bln 40 mld. Dałoby to Polsce bilet do elitarnego grona około 20 największych gospodarek świata. W takich zestawieniach pojawia się już stwierdzenie, że Polska wyprzedza Szwajcarię, która ma mieć PKB na poziomie ok. 1,003 bln dol.

Polska jest dziś w czołowej dwudziestce–dwudziestce pierwszej gospodarek świata pod względem wielkości PKB, a według części prognoz wkracza do top 20, wyprzedzając Szwajcarię.

Jak wypada Polska w rankingach PKB per capita?

Łączna wartość gospodarki to jedno, a poziom życia mieszkańców to drugie. Dlatego ekonomiści patrzą na PKB per capita, czyli PKB w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Tu obraz jest inny niż w klasyfikacji całkowitej wielkości gospodarki, choć wciąż dla Polski dość korzystny.

W rankingu PKB per capita w parytecie siły nabywczej (PPP), który koryguje różnice cen między krajami, Polska zajmuje około 40–41. miejsca na świecie. W 2023 r. poziom ten wynosił ok. 44 tys. dolarów na mieszkańca. Tego typu miara ma pokazać, co realnie można kupić za przeciętne dochody w danym kraju, a nie tylko czystą wartość w dolarach.

PKB per capita w PPP a inne państwa

Polska w tej klasyfikacji plasuje się wyżej niż mogłoby się wydawać z dawnych stereotypów. Dane MFW i Banku Światowego pokazują, że:

• gonić zaczynamy Japonię – w części szacunków Polska ma już PKB per capita PPP zbliżone, a nawet o około 1 proc. wyższe niż Japonia,
• wyprzedziliśmy Portugalię około 2020 r. i systematycznie powiększamy nad nią przewagę,
• w najbliższych latach mamy doganiać Hiszpanię, Izrael, Nową Zelandię, a potem zmniejszać dystans do Wielkiej Brytanii.

Wciąż duży pozostaje dystans do liderów europejskich. Według szacunków MFW w bieżącym roku poziom PKB per capita PPP w Polsce to ok. 57 proc. poziomu Szwajcarii. Do 2030 r. relacja ta ma się poprawić do ok. 64 proc. Z kolei do Niemiec mamy dojść do około 83,5 proc. ich poziomu (różnica ok. 16,5 proc.).

Dlaczego PKB per capita mówi więcej o poziomie życia?

Wysoki łączny PKB może wynikać z dużej liczby mieszkańców. Dlatego przy ocenie warunków życia przydaje się przeliczenie na osobę. Liczy się nie tylko to, ile gospodarka produkuje, ale też jaką moc nabywczą ma przeciętny dochód. Tu wchodzi w grę właśnie parytet siły nabywczej.

Jeśli w danym kraju ceny są niższe, to nawet odrobinę mniejszy nominalnie dochód może dawać podobny realny standard życia jak w bogatszej gospodarczo, ale droższej destynacji. Polska jeszcze niedawno miała wyraźnie niższe ceny niż Zachód. Różnice stopniowo się zmniejszają, ale nadal w wielu kategoriach – od usług po część żywności – kraj wygląda atrakcyjnie w porównaniu z Wielką Brytanią czy Skandynawią.

Czy PKB dobrze opisuje rozwój Polski?

PKB jest bardzo wygodnym wskaźnikiem, bo ma ujednoliconą metodologię i jest liczony dla praktycznie każdego państwa. Widać też wyraźną zależność między PKB per capita a takimi danymi jak przeciętna długość życia czy liczba lat edukacji. Mimo tego, zarówno ekonomiści, jak i instytucje międzynarodowe od dawna podkreślają, że produkt krajowy brutto nie oddaje wielu aspektów rozwoju społecznego.

Rozwój ma wymiar zarówno materialny, jak i społeczny oraz subiektywny. Ważne są takie elementy jak ekonomiczny dobrobyt jednostek, jakość relacji społecznych, poziom satysfakcji z życia, a także środowisko naturalne czy bezpieczeństwo. PKB nie uwzględnia podziału dochodów, więc w statystyce wartości przeciętne mogą rosnąć, a znaczna część obywateli może nie odczuwać poprawy. Przykłady takich krajów to część państw OPEC, gdzie dochody z ropy nie przekładają się równomiernie na dobrobyt społeczeństwa.

Wzrost PKB poprawia obiektywny dobrobyt – dostęp do ochrony zdrowia czy wyjście z ubóstwa – ale nie opisuje wprost szczęścia, jakości relacji, ani równości podziału dochodu.

Jakie wskaźniki uzupełniają PKB?

ONZ już w 1990 r. wprowadziła Indeks Rozwoju Społecznego HDI, który oprócz poziomu dochodu uwzględnia oczekiwaną długość życia i edukację. To miała być odpowiedź na zbyt wąskie patrzenie wyłącznie przez pryzmat gospodarki. Kolejne instytucje rozwijały ten pomysł, dodając coraz więcej wymiarów.

W 2011 r. OECD stworzyła Indeks Lepszego Życia (Better Life Index – BLI). Bierze on pod uwagę osiem obszarów: sytuację materialną, aktywność ekonomiczną, warunki pracy, ochronę zdrowia, relacje społeczne, środowisko naturalne, funkcjonowanie państwa i bezpieczeństwo oraz prawa obywatelskie. W ujęciu europejskim coraz popularniejszy jest także Indeks Postępu Społecznego (EU‑SPI), który ocenia, jak kraj radzi sobie w takich dziedzinach jak zdrowie, edukacja, prawa czy inkluzja społeczna.

Jak na tym tle wypada Polska?

Z raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego wynika, że Polska w rankingach rozwoju społecznego plasuje się zazwyczaj lepiej niż w rankingach czysto gospodarczych. W HDI zajmujemy 36. miejsce na świecie z wynikiem 0,881. ONZ zalicza nas do grupy krajów o bardzo wysokim rozwoju społecznym. Od początku lat 90. podnieśliśmy wartość tego wskaźnika aż o 23 proc.

Jeszcze lepiej wyglądamy w obszarach edukacyjnych. W Indeksie Lepszego Życia BLI Polska zajmuje 6. miejsce w obszarze edukacji na 41 państw, ustępując jedynie Finlandii, Australii, Szwecji, Estonii i Słowenii. Bierze się tu pod uwagę średnią długość edukacji, wyniki uczniów w badaniu PISA i odsetek dorosłych z wykształceniem średnim co najmniej. Z kolei słabszy wynik mamy w komponentach zdrowotnych, gdzie Polska spada poniżej swojej pozycji w ogólnych indeksach.

Jak szybko rośnie polskie PKB na tle Europy?

Poziom PKB to jedno, a tempo wzrostu to inna historia. W ostatnich latach Polska należała do grupy gospodarek, które dość szybko nadrabiają dystans wobec bogatszych państw. Dane Eurostatu i analizy Związku Banków Polskich dobrze to pokazują.

W pierwszym kwartale jednego z ostatnich lat polska gospodarka urosła o 1,4 proc. rok do roku według danych niewyrównanych kalendarzowo, co dawało nam 11. miejsce wśród 30 europejskich krajów. Wzrost opierał się głównie na konsumpcji gospodarstw domowych, która rosła o 2,6 proc. rocznie – to trzeci wynik w Europie, po Chorwacji i Serbii. Inwestycje zwiększyły się nieznacznie, co dawało 10. miejsce na kontynencie, a eksport towarów rósł wolno, ale stabilnie.

Pozycja Polski w UE pod względem wzrostu PKB

Jeśli spojrzymy na dłuższy okres, widać przewagę Polski nad średnią unijną. Analiza skumulowanego wzrostu PKB od 2022 r. do końca pierwszej połowy 2024 r. pokazuje, że:

• PKB Polski wzrosło o 5,86 proc.,
• średni wzrost UE‑27 wyniósł 2,52 proc.,
• w strefie euro było to tylko 2,42 proc.,
• gospodarka Niemiec zwiększyła się w tym czasie zaledwie o 0,1 proc..

Takie tempo dało Polsce 8. miejsce wśród państw UE pod względem łącznego wzrostu PKB w analizowanym okresie. Lepsze wyniki notowały m.in. Hiszpania (7,74 proc.), która nie doświadczyła tak mocnego spowolnienia jak Polska w drugiej połowie 2022 i pierwszej połowie 2023 r. Mimo tych zawirowań nasza gospodarka nadal rośnie szybciej niż przeciętna unijna.

Jak wygląda struktura wzrostu PKB w Europie?

Eurostat pokazuje też, z czego biorą się zmiany w PKB w całej UE‑27. W drugim kwartale 2024 r. wzrost gospodarczy hamowały głównie słabe inwestycje oraz letnia konsumpcja w wielu krajach. Widać to w szczegółowych danych, które pokazują, jak zachowują się poszczególne składniki PKB:

Wśród elementów uwzględnianych w unijnej statystyce można wyróżnić:

• wydatki konsumpcyjne gospodarstw domowych (konsumpcja prywatna),
• wydatki konsumpcyjne rządu (konsumpcja publiczna),
• nakłady brutto na środki trwałe (inwestycje),
• eksport towarów i usług,
• import towarów i usług.

W strefie euro konsumpcja gospodarstw domowych delikatnie spadła, za to konsumpcja publiczna lekko wzrosła. Inwestycje w całej UE wyraźnie zmalały, co jest złą wiadomością na przyszłość – bez silnych nakładów na środki trwałe trudno utrzymać wysokie tempo rozwoju.

Jak Polska wypada w szerszych klasyfikacjach gospodarczych?

Ranking według PKB to tylko jedno z ujęć. Różne organizacje międzynarodowe oceniają poziom rozwoju kraju przez pryzmat dochodu, jakości usług publicznych czy zaawansowania instytucji. Polska jest ciekawym przykładem, bo część instytucji zalicza nas do grona bogatych państw, a inne wciąż widzą nas jako gospodarkę wschodzącą.

Bank Światowy klasyfikuje Polskę jako kraj o wysokim dochodzie. W tym gronie znaleźliśmy się już w 2010 r. – mniej więcej półtorej dekady temu. Na początku transformacji byliśmy w grupie gospodarek o średnio‑niższym dochodzie, a w połowie lat 90. awansowaliśmy do poziomu średnio‑wyższego dochodu. Do klasyfikacji Bank Światowy używa dochodu narodowego brutto (DNB), który liczy wartość dóbr i usług wytworzonych przez czynniki należące do rezydentów (a niekoniecznie na terenie kraju).

Dlaczego MFW uważa Polskę za gospodarkę wschodzącą?

Międzynarodowy Fundusz Walutowy dzieli świat na „rozwinięte gospodarki” i „wschodzące i rozwijające się gospodarki”. W tej drugiej grupie umieszcza Polskę – razem z krajami tak różnymi jak Afganistan, Rwanda czy Sudan. W zestawieniu rozwiniętych gospodarek pojawiają się natomiast m.in. Czechy, Litwa, Łotwa czy Słowacja, które pod względem dochodów są często słabsze od Polski.

MFW nie publikuje jasnych progów tej klasyfikacji. Bierze pod uwagę cały zestaw czynników: poziom dochodu, rozwój rynków finansowych, stabilność instytucji, stopień integracji z globalnym systemem. Dla Polski oznacza to jedno – wciąż formalnie jesteśmy „gospodarką wschodzącą”, ale szybko goniącą czołówkę. Sam MFW przyznaje, że tempo doganiania średniego poziomu Unii przez Polskę należy do najszybszych w historii dla gospodarki tej wielkości.

Rozwój społeczny Polski a pozycja gospodarcza

Z punktu widzenia zwykłego mieszkańca ważna jest nie tylko statystyka dochodu, ale też dostęp do usług publicznych, jakość infrastruktury czy bezpieczeństwo. Tu Polska wypada lepiej, niż sugerowałoby samo PKB per capita. W HDI zajmujemy 36. miejsce, podczas gdy nominalny PKB per capita lokuje nas znacznie niżej, a PKB PPP w okolicach 40. miejsca.

Na przykład w Indeksie Lepszego Życia (BLI) Polska ma 24. pozycję wśród państw OECD, a pod względem PKB per capita już tylko 29. miejsce. W europejskim Indeksie Postępu Społecznego (EU‑SPI) zajmujemy 20. miejsce w rozwoju społecznym, przy 23. pozycji w poziomie PKB per capita w UE. To oznacza, że jakość życia w wielu dziedzinach jest lepsza, niż wynikałoby z czystego porównania portfeli.

Co dla Ciebie oznacza miejsce Polski w rankingach PKB?

Z perspektywy przeciętnego mieszkańca pozycja Polski jako 21. gospodarki świata i jednego z krajów o wysokim dochodzie ma bardzo konkretne skutki. Ułatwia dostęp do globalnych rynków, przyciąga inwestorów, daje większą wiarygodność na rynkach finansowych. To przekłada się na niższy koszt długu publicznego, większą stabilność waluty i szanse na dalszy rozwój infrastruktury.

Równocześnie warto patrzeć nie tylko na tabelki, ale też na to, jak żyje się na co dzień. Polska ma stosunkowo nową infrastrukturę – wiele dróg, mostów i linii kolejowych powstało w ostatnich kilkunastu latach. W podróżach po Europie łatwo zauważyć, że na południe od nas część infrastruktury przypomina Polskę sprzed dwóch dekad, a na zachodzie wiele autostrad jest już wyeksploatowanych. Nasz kraj jest więc w wyjątkowym momencie – z jednej strony w gronie bogatych, z drugiej jeszcze z „młodą” infrastrukturą.

Odpowiadając wprost na pytanie: Polska jest dziś około 20–21. gospodarką świata pod względem wielkości PKB i około 40–41. pod względem PKB per capita w parytecie siły nabywczej. To pozycja dużego, bogacącego się kraju, który coraz częściej porównuje się nie tylko do sąsiadów z regionu, ale do takich państw jak Hiszpania, Japonia czy Szwajcaria.