Płatność tylko gotówką – czy to legalne?
Tak, ale tylko w określonych sytuacjach. Jeżeli przedsiębiorca sprzedaje towary lub usługi konsumentom i ma obowiązek ewidencjonowania sprzedaży na kasie fiskalnej, musi zapewnić przynajmniej jedną formę płatności bezgotówkowej. W takim punkcie zasada „płatność tylko gotówką” jest niezgodna z prawem. Nie oznacza to jednak obowiązku posiadania terminala ani bezwzględnego obowiązku przyjmowania gotówki w każdym przypadku.
Co musi zapewnić przedsiębiorca?
Obowiązek wynika z art. 19a ustawy z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców. Dotyczy przedsiębiorcy, który sprzedaje towary lub usługi osobom fizycznym nieprowadzącym działalności gospodarczej oraz ma obowiązek rejestrowania sprzedaży przy użyciu kasy fiskalnej.
Taki sprzedawca powinien umożliwić konsumentowi zapłatę przy użyciu co najmniej jednego instrumentu płatniczego. Pojęcie to nie oznacza wyłącznie terminala obsługującego karty. Przedsiębiorca może wybrać rozwiązanie, które udostępni klientom, na przykład:
- Kartę płatniczą obsługiwaną przez terminal.
- Płatność BLIK na firmowy rachunek.
- Przelew natychmiastowy lub inną płatność na rachunek przedsiębiorcy.
- Inny instrument płatniczy w rozumieniu ustawy o usługach płatniczych.
Sprzedawca nie musi więc przyjmować każdej możliwej formy płatności. Jeżeli udostępnia BLIK, ale nie ma terminala, sam brak możliwości zapłaty kartą nie przesądza jeszcze o naruszeniu prawa. Istotne jest to, czy konsument ma zapewnioną jakąkolwiek bezgotówkową metodę zapłaty.
Obowiązek nie obejmuje przedsiębiorców, którzy są zwolnieni z obowiązku stosowania kasy fiskalnej. Z tego powodu w niektórych małych punktach lub przy określonych rodzajach sprzedaży płatność bezgotówkowa może nie być dostępna.
Kiedy sprzedawca może odmówić przyjęcia gotówki?
Banknoty i monety emitowane przez Narodowy Bank Polski są prawnymi środkami płatniczymi. Ustawa o usługach płatniczych przewiduje jednak sytuacje, w których przedsiębiorca nie musi przyjmować gotówki. Najważniejsze wyjątki przedstawia tabela:
| Sytuacja | Dlaczego sprzedawca może odmówić? |
|---|---|
| Sprzedaż internetowa | Transakcja jest zawierana na odległość, więc przedsiębiorca może określić elektroniczną formę zapłaty. |
| Automat lub punkt samoobsługowy | Urządzenie może obsługiwać wyłącznie płatności elektroniczne. W przypadku sprzedaży prowadzonej także w zwykłej kasie powinno istnieć miejsce, w którym gotówką można zapłacić. |
| Impreza masowa | Gotówka może nie być akceptowana, jeżeli taka zasada została jasno wskazana w regulaminie wydarzenia. |
| Brak możliwości wydania reszty | Sprzedawca może odmówić przyjęcia banknotu lub kwoty, gdy nie ma możliwości wydania reszty. Klient powinien dysponować odliczoną kwotą. |
Od strony technicznej chwilowa awaria terminala, internetu lub sieci komórkowej może uniemożliwić przeprowadzenie płatności elektronicznej. Taka sytuacja nie daje jednak przedsiębiorcy podstawy do stałego wyłączenia płatności bezgotówkowych, jeżeli przepisy nakładają na niego obowiązek ich zapewnienia.
Czy sprzedawca może odmówić płatności kartą?
Jeżeli przedsiębiorca ma obowiązek zapewnić płatność bezgotówkową, nie może ograniczać jej do określonej minimalnej kwoty. Informacja „płatność kartą od 10 zł” nie może zastępować ustawowego obowiązku udostępnienia instrumentu płatniczego. Dotyczy to także niewielkich zakupów.
Trzeba jednak odróżnić obowiązek zapewnienia płatności bezgotówkowej od obowiązku posiadania terminala. Sprzedawca może wskazać inną dostępną metodę, na przykład BLIK lub przelew. Jeżeli klient chce zapłacić kartą, a przedsiębiorca udostępnia wyłącznie BLIK, sama odmowa przyjęcia karty nie musi być naruszeniem.
Przedsiębiorca z kasą fiskalną musi zapewnić bezgotówkową formę zapłaty, ale przepisy nie wymagają konkretnego urządzenia ani konkretnej marki systemu płatniczego.
Co zrobić, gdy sprzedawca odmawia płatności bezgotówkowej?
Najpierw warto zapytać, jaka forma bezgotówkowa jest dostępna. Jeżeli sprzedawca nie oferuje żadnej, mimo że powinien ewidencjonować sprzedaż na kasie fiskalnej, można zachować dowód sytuacji, na przykład zdjęcie informacji przy kasie lub dane punktu sprzedaży, a następnie:
- Poprosić obsługę lub właściciela o wyjaśnienie przyczyny odmowy.
- Zgłosić sprawę do Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
- Skontaktować się z Inspekcją Handlową właściwą dla miejsca prowadzenia sprzedaży.
- W przypadku płatności kartą przekazać informację bankowi lub agentowi rozliczeniowemu, jeśli problem dotyczy działającego terminala albo narzuconego minimum.
Brak możliwości korzystania z kwartalnego rozliczenia podatku VAT może być konsekwencją nieudostępnienia instrumentu płatniczego przez przedsiębiorcę, który ma obowiązek ewidencjonować sprzedaż na kasie fiskalnej. Nie jest to jednak kara nakładana bezpośrednio na konsumenta ani podstawa do samodzielnego żądania określonej sankcji.
Najważniejsza zasada
W relacji przedsiębiorca–konsument to konsument co do zasady wybiera gotówkę albo płatność bezgotówkową, z uwzględnieniem wyjątków przewidzianych w ustawie o usługach płatniczych. Punkt z kasą fiskalną nie może działać wyłącznie na zasadzie „tylko gotówka”, ale przedsiębiorca nie musi instalować terminala, jeśli zapewnia inną bezgotówkową metodę zapłaty.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi indywidualnej porady prawnej. W przypadku sporu dotyczącego konkretnej transakcji warto skonsultować się z prawnikiem lub właściwą instytucją ochrony konsumentów.
